Przejdź do treści
SQ4MNMarian · Warszawa

SQ4MN / Kwadrofonia

Kwadrofonia · od 6 grudnia 1980

Cztery kanały w jednym rowku

Kwadrofonia stawia słuchacza w środku sali: muzyka dochodzi z przodu, z boków i zza pleców. Marian buduje do niej dekodery od ponad czterdziestu lat — i pierwszy z nich wciąż gra.

Lp · lewy przódPp · prawy przódLt · lewy tyłPt · prawy tył
Dwa lampowe wzmacniacze z transformatorami w ekranach, pod nimi jednostki z podświetlanymi wskaźnikami VU
Tor kwadrofoniczny SQ4MN · fot. Marian

Matryca SQ na ekranie

Oscyloskop w trybie XY widzi kwadrofonię

Płyta ma tylko dwie ścieżki: lewą i prawą. Podłącz lewą do osi X, prawą do osi Y — i zobacz, jak system SQ upycha w nich cztery kanały.

XY · X = ścieżka L · Y = ścieżka PLewy przód
LpPpLtPt
  • —Lewy przódSygnał tylko w ścieżce L: kreska pozioma.
  • |Prawy przódTylko w ścieżce P: kreska pionowa.
  • /Środek przoduTen sam sygnał w obu ścieżkach, w fazie: skos.
  • ○Kanały tylneW obu ścieżkach, ściszone do 0,7 i przesunięte w fazie o 90°: igła kreśli koło. Kierunek obrotu mówi dekoderowi, który to tył.

L = Lp − j·0,7·Lt + 0,7·Pt

P = Pp − 0,7·Lt + j·0,7·Pt

j — przesunięcie fazy o 90° · oznaczenia jak na schemacie Mariana
Ręcznie rysowana płytka drukowana dekodera SQ z wytrawioną datą 6.12 i inicjałami MK
„6.12.80” i „MK” wytrawione w miedzi

Pierwszy dekoder

6 grudnia 1980

Bez komputera, bez programu do projektowania, bez fabryki płytek.

Ścieżki prowadzone ręką, wytrawione w miedzi i polutowane. Marian podpisał płytkę jak list: datą „6.12.80” i inicjałami „MK” w rogu. To jego pierwszy dekoder SQ.

Schemat pochodził z czechosłowackiego „Amatérské radio” — w PRL kopalni schematów dla konstruktorów z całego regionu.

Dekoder gra od46 lati działa do dziś
Matryca4 → 2 → 4kanały → ścieżki → kanały
Nowa płytka dekodera SQ z układami scalonymi Motoroli i kolorowymi kondensatorami
Dekoder z logiką · 2026

Dekoder dziś

Logika SQ na układach z epoki

Zwykła matryca daje pełną separację między lewym a prawym przodem, ale między przodem a tyłem tylko ok. 3 dB. Dlatego w połowie lat 70. powstały dekodery z logiką, które na bieżąco śledzą, skąd dobiega dominujący dźwięk, i podbijają separację.

Taki dekoder Marian zbudował na oryginalnych układach Motoroli:

MC1312P · matryca SQ · kod 7338 MC1314P · regulator 4 kanałów MC1315P · logika kierunku

Kod daty 7338 na MC1312P to 38. tydzień 1973 roku — rok płyty testowej CBS SQT-1100 i kwadrofonicznego wydania „The Dark Side of the Moon”.

Tor kwadrofoniczny

Lampy, wskazówki i cztery kolumny

Kompletny tor zbudowany własnymi rękami: od dekodera, przez wzmacniacze, po kolumny ustawione wokół fotela.

We wzmacniaczach pracują pentody mocy 6P14P-ER — radzieckie odpowiedniki EL84 w wersji o podwyższonej trwałości — oraz podwójne triody ECC83 w stopniach wejściowych. Pod wzmacniaczami stoją jednostki z czterema podświetlanymi wskaźnikami VU, po jednym na kanał. Grają cztery kolumny Tonsil.

Egzamin zdaje na płycie testowej CBS SQT-1100, a do słuchania jest kwadrofoniczne wydanie SQ „The Dark Side of the Moon”.

Wzmacniacz lampowy: osiem lamp na szczotkowanym aluminium, transformatory w ekranach
Osiem lamp, transformatory w ekranach

Pracownia · fot. Marian SQ4MN

Gdzie to wszystko powstaje